✍️*ಸ್ನೇಹ ಗೌಡ*
*ದೀಪಾವಳಿ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ದೀಪಗಳನ್ನು ಬೆಳಗಿಸಿ ಸಂಭ್ರಮಿಸುವ ಹಬ್ಬವಲ್ಲ. ಅದು ನಮ್ಮ ನಾಡಿನ ನಂಬಿಕೆ, ಆಚರಣೆ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಪುರಾತನ ಪರಂಪರೆಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸುವ ಬೆಳಕಿನ ಹಬ್ಬ. ಇಂತಹ ದೀಪಾವಳಿಯ ಸಂಭ್ರಮದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುವ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಯೇ ಬಲಿಯೇಂದ್ರ ಪೂಜೆ*.
ಮಹಾಬಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಹೆಸರಿನೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿರುವ ಈ ಆಚರಣೆಗೆ ಪೌರಾಣಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಿದೆ. ದಾನಶೀಲತೆ, ಪ್ರಜಾಪ್ರೇಮ, ಧರ್ಮನಿಷ್ಠೆ ಮತ್ತು ತ್ಯಾಗಕ್ಕೆ ಹೆಸರಾಗಿದ್ದ ಮಹಾಬಲಿ ತನ್ನ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಜೆಗಳ ಸುಖವೇ ತನ್ನ ಸುಖವೆಂದು ಬದುಕಿದ ಮಹಾರಾಜನೆಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ. ಶ್ರೀಮಹಾವಿಷ್ಣು ವಾಮನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬಂದು ಮಹಾಬಲಿಯ ಪರೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸಿದ ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆ ಈ ಆಚರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ತನ್ನ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಲು ಮಹಾಬಲಿಗೆ ಅವಕಾಶ ದೊರೆಯಿತೆಂಬ ನಂಬಿಕೆಯೂ ಜನಪದ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಜೀವಂತವಾಗಿದೆ.
ಕರಾವಳಿ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಲಿಯೇಂದ್ರ ಪೂಜೆಗೆ ತನ್ನದೇ ಆದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವಿದೆ. ದೀಪಾವಳಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬಲಿಯೇಂದ್ರ ಮರವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿ, ಅದಕ್ಕೆ ಹೂವು, ಅರಸಿನ, ಕುಂಕುಮಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜಿಸುವುದು ವಾಡಿಕೆ. ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಈ ಆಚರಣೆ ಹಿರಿಯರು ಪಾಲಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಮುಂದುವರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ತುಳಸಿ ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಗೋಪೂಜೆಯಂತಹ ಆಚರಣೆಗಳೂ ಇದರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡು ಹಬ್ಬದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸೊಬಗನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ.
ಬಲಿಯೇಂದ್ರ ಪೂಜೆಯ ಹಿಂದಿರುವ ಸಂದೇಶ ಅತ್ಯಂತ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗಿದೆ. ಅಧಿಕಾರಕ್ಕಿಂತ ಸೇವೆ ದೊಡ್ಡದು, ಸಂಪತ್ತಿಗಿಂತ ದಾನಶೀಲತೆ ಶ್ರೇಷ್ಠ, ಸ್ವಾರ್ಥಕ್ಕಿಂತ ಪರೋಪಕಾರಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೌಲ್ಯವಿದೆ ಎಂಬ ಜೀವನಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಮಹಾಬಲಿಯ ಕಥೆ ಸಾರುತ್ತದೆ. ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಗೌರವಿಸುವುದು, ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಜಾನುವಾರುಗಳ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಅರಿಯುವುದು ಹಾಗೂ ಕುಟುಂಬದ ಒಳಿತಿಗಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುವ ಭಾವನೆಯೂ ಈ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಅಡಕವಾಗಿದೆ.
ಇಂದಿನ ಆಧುನಿಕ ಜೀವನಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು ಮರೆಯಾಗುತ್ತಿರುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬಲಿಯೇಂದ್ರ ಪೂಜೆಯಂತಹ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ನಮ್ಮ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಬೇರುಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತವೆ. ಹಿರಿಯರು ಆಚರಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದ ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ಕಿರಿಯರಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸುವ ಮೂಲಕ ನಮ್ಮ ನೆಲದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ತಲುಪಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ಮೇಲಿದೆ.
ದೀಪದ ಬೆಳಕಿನೊಂದಿಗೆ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೂ ಒಳ್ಳೆಯತನದ ಬೆಳಕು ಮೂಡಲಿ. ಮಹಾಬಲಿಯ ದಾನಗುಣ, ಧರ್ಮನಿಷ್ಠೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಜಾಹಿತದ ಆದರ್ಶಗಳು ನಮ್ಮ ಬದುಕಿಗೂ ದಾರಿದೀಪವಾಗಲಿ. ಇದೇ ಬಲಿಯೇಂದ್ರ ಪೂಜೆಯ ನಿಜವಾದ ಆಶಯ ಮತ್ತು ಮಹತ್ವ.
